اطلس زبانی ایران
مبانی و روششناسی: یدالله پرمون
گزارش اطلس زبانی استان اصفهان: زهره زارعی
پس از تدوین نخستین نسخه از بستهبرنامهی نرمافزاری «گویش»، ویژهی تدوین «اطلس زبانی ایران» در پژوهشکده، و تأیید کارایی نسبی آن در بخش تکمیل پایگاه دادهها، و بهدنبال اعلام آمادگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری استان اصفهان، بستهبرنامهی مزبور، در سال 1384، در استان راهاندازی گردید، و تیمی متشکّل از پنج فارغالتّحصیل کارآزمودهی رشتهی زبانشناسی همگانی، تحت هدایت علمی نگارندهی اثر، دکتر یدالله پرمون، امر آوانویسی نمونههای گویشی استان را آغاز نمودند. این مرحله از طرح با هدف آزمون کفایت بستهبرنامهی نرمافزاری موردبحث تا ورود هزار نمونهی گویشی در پایگاه دادهها پیگیری شد.
کتاب اطلس زبانی ایران: مبانی و روششناسی؛ گزارش اطلس زبانی استان اصفهان، که به مناسبت گرامیداشت اصفهان بهعنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در زمستان سال 1385 به چاپ رسید، در بخش نخست خود چکیدهای از مبانی نظری و روششناسی مورداستناد برای تدوین اطلس زبانی ایران را، همراه با شرح مختصری از سابقهی طرح، به خواننده عرضه میدارد. در بخش دوّم، نیز، گزارشی از طرح تدوین اطلس زبانی استان اصفهان، که به قلم خانم زهره زارعی، سرپرست گروه آوانویسان اصفهان تهیه شده، ارائه میگردد.
کتاب اطلس زبانی ایران: مبانی و روششناسی؛ گزارش اطلس زبانی استان اصفهان نخستین اثری است که در راستای پیگیری «طرح ملّی اطلس زبانی ایران»، از سوی گروه پژوهش زبان و گویش پژوهشکدهی زبانشناسی، کتیبهها، و متون به چاپ رسیده است.
طرح ملّی اطلس زبانی ایران
کتابچهی جامع تدوین اطلس (مستندسازی، پایگاه دادهها، نقشه)
یدالله پرمون
هدایت امر پژوهش بر مبنای دستورالعلملهای پذیرفته و به شیوهای سازگار با روش علمی همواره موردتأکید مسئولان پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری بوده است. در این ارتباط، طرحهای کلان ملّی، بهویژه، مورد تأکیدند.
«طرح ملّی اطلس زبانی ایران»، در مرتبهی یکی از طرحهای ملّی و کلان که در برنامهی کار گروه پژوهش زبان و گویش پژوهشکدهی زبانشناسی، کتیبهها، و متون قرار دارد، طرحی است که از ابتدا بر بنیاد محکم چنین دستورالعلملی قرار گرفته است. نگارنده، با تکیه بر تجربهی پنجسالهای که در امر هدایت علمی طرح کسب کرده، دستورالعمل مورداشاره را در چهاربخش «مبانی»، «مستندسازی»، «پایگاه دادهها»، و «نقشه» تدوین نموده است.
مرور مطلوب مبانی نظری و روششناختی، مرور کافی پیشینهی طرح، و ارائهی کلّیّهی فرمها و دستورالعملهای اجرایی در فازهای مستندسازی (گردآوری موادّ زبانی)، تکمیل پایگاه دادهها (آوانویسی مواد زبانی گردآوریشده)، و تدوین نقشه(های زبانی برمبنای موادّ زبانی آوانویسیشده) از امتیازات این اثر به شمار میآیند.
اثر مورداشاره، بهعنوان دوّمین اثر چاپشده در چهارچوب «طرح ملّی اطلس زبانی ایران»، در حال حاضر، دستورالعمل مصوّب پژوهشکده و مرجع مورداستناد در ارتباط با «طرح ملّی اطلس زبانی ایران» میباشد.
اندیشههایی در معنیشناسی (یازده مقاله)
آزیتا افراشی
این کتاب مجموعهای است از یازده مقاله دربارهی معنیشناسی. این مقالات، بهترتیب، عبارتند از:
1- نگاهی به مسئلهی امتزاج معنایی و بار عاطفی
2- نگاهی به مسئلهی انتقال معنایی
3- نگاهی به مسئلهی باهمآیی واژگان
4- نگاهی به مسئلهی نشانداری معنیشناختی
5- نگاهی به فرایند شکلگیری استعاره
6- نگاهی به شفّافیّت و تیرگی معنایی در سطح واژگان مرکّب زبان فارسی
7- نگاهی به پیشینهی مطالعات سنّتی اندیشمندان مسلمان دربارهی معنی
8- نقشهای زبان: ویتگنشتاین، و یاکوبسن
9- رویکردی شناختی به مولّفههای معنایی
10- تحلیلی نو از ساخت نظام نشانهای و ساخت درونی نشانه
11- نگاهی به یکی از شیوههای مفهومسازی از مصادیق در نظام زبان
در این مقالات نمونههای متعدّد از زبان فارسی مورد تحلیل معنایی قرار گرفته است. گفتنی است این کتاب جهت استفادهی دانشجویان کارشناسی ارشد زبانشناسی، و پس از آن، متخصّصان زبانشناسی میتواند سودمند باشد.
ساخت زبان فارسی
آزیتا افراشی
کتاب ساخت زبان فارسی، در 11 فصل، توصیفی مقدّماتی از ساختمان زبان فارسی در قالب بیش از 400 نمونه از این زبان به دست میدهد. در این کتاب، مفاهیم بنیادی از حوزههای آواشناسی- واجشناسی، صرف، و نحو زبان فارسی معرّفی شده است. همچنین مطالبی مانند آموزش خطّ واجنگار فارسی، فرایندهای آوایی پربسامد در این زبان، چگونگی شمارش تکواژهای جمله، انواع واژه، انواع ترکیبهای نحوی واژگانی، ساختمان گروه، و ساختمان جمله مورد بررسی قرار گرفته است.
مقدّمات زبانشناسی
نوشتهی رابرت لارنس ترسک
ترجمهی فریار اخلاقی
کتاب مقدّمات زبانشناسی نوشتهی رابرت لارنس ترسک، زبانشناس امریکایی است. وی در این کتاب با زبانی ساده و گیرا به تشریح نُه جنبهی متفاوت از مطالعات زبانی پرداخته و هریک را ذیل فصلی مجزّا با نمونههای روشن مورد بررسی قرار داده است. این نُه جنبه عبارتند از:
1- بیهمانندی زبان انسان،
2- رکن دستور در زبان،
3- زبان و معنا،
4- گوناگونی در زبان،
5- تغییر زبان،
6- زبان در کاربرد،
7- زبان، ذهن، و مغز،
8- کودک و زبان،
9- نگرشهای مختلف به زبان.
زبانشناسی و سبکشناسی در ادبیّات و ادبیّات عامه
سعیده شجاعرضوی
کتاب زبانشناسی و سبکشناسی در ادبیّات و ادبیّات عامه حاوی گوشههایی است از زبانشناسی همراه به ادبیّات عامهی ایران در دوران حاضر. ملاک نگارنده در مورد پیداکردن ادبیّات عامه گفتههایی از سخنان معمول مردم است که دارای خصوصیّت سادگی و عمق میباشند. با این ویژگی، ضربالمثلها، لطیفهها، اشعار محلّی باآهنگ و بیآهنگ، شعر کودکان، طنز مطبوعاتی، و تصانیف از سایر دستههای ادبیّات جدا میشوند.
در بخش نخست، سعی بر آن است که زبانشناسی بهصورت کاربردی و کلیدی در ادبیّات نشان داده شود. بخش دوّم، نیز، دربردارندهی اشارات مختصری است به چگونگی بافت ادبیّات عامه و رابطهی متقابل آن با فرهنگ و تأثیرپذیری شعر از این دانش.
واژهنامهی توصیفی معماری و حوزههای وابسته در گویش میبُد
سعیده شجاعرضوی
هنر معماری ایران یکی از ماندگارترین آثاری است که قدمتی به درازای تاریخ چندهزارسالهی ایران و تمدّن ایرانی دارد. تلاش سالیان نیاکان این مرزوبوم جهت ساختن مأمنی مناسب در مبارزه با طبیعتی ناآرام میتواند مایهی مباهات هر ایرانی باشد، که گذشتگانی با این ظرافت و دقایق اندیشه داشته است. این معماری با پشتوانهی استوار و ریشهدار خود یکی از قدیمیترین بازماندگان هنری جهان محسوب میشود که سالهای سال بیگانگان از روشها، اصطلاحات، و چگونگی آن بهرههای فراوان بردهاند.
کتاب واژهنامهی توصیفی معماری و حوزههای وابسته در گویش میبُد حاصل نخستین تلاش گروه زبان و گویش پژوهشکدهی زبانشناسی، کتیبهها، و متون در زمینهی تدوین واژهنامههای گویشی صنفی در پهنهی فرهنگی ایران است. کتاب پس از یک «سرآغاز» حاوی کلّیّاتی دربارهی میبُد و ویژگیهای بارز گویش میبُدی، مدخلهای واژهنامه را به خواننده ارائه مینماید. هر مدخل با آوانوشتهی کلّی و شرح متعاقب آن همراه است. در ارتباط با بسیاری از مدخلها، با استفاده از تصاویر، شفّافسازیهای لازم نیز اِعمال شدهاند. در انتها، نیز، آوانوشتهای تفصیلی مدخلها، جهت بهرهگیری خوانندهی زبانشناس ارائه گردیدهاند.
|
